Poradnik probiotyczny

PROBIOTYKI – FAKTY I MITY

Probiotyki reklamowane są jako produkty korzystnie wpływające na zdrowie. Czy istotnie tak jest? Jakie korzyści daje ich przyjmowanie? Kiedy, ile i jakie stosować? Czy probiotyki są bezpieczne?

Na te pytania coraz częściej próbują sobie odpowiedzieć lekarze i pacjenci.

CZYM SĄ PROBIOTYKI?

Probiotyki (z języka greckiego pro bios – dla życia) to wg WHO żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości przynoszą korzyści zdrowotne organizmowi gospodarza.

[czytaj więcej o produktach probiotycznych]

Probiotyki to głównie bakterie kwasu mlekowego, a także niektóre drożdże. Organizmy probiotyczne towarzyszą ludziom od wieków, występując naturalnie w przetworach mlecznych i kiszonkach. Jednak dopiero na początku XX wieku odkryto ich korzystne właściwości. Dokonał tego rosyjski badacz i uczony, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny – Ilia Miecznikow, który zafascynowany długowiecznością bułgarskich chłopów spożywających naturalnie fermentujące produkty mleczne, wykazał dobroczynne działanie bakterii kwasu mlekowego. Bakterie kwasu mlekowego to żywe drobnoustroje występujące w organizmie człowieka oraz w otaczającym go środowisku. W organizmie człowieka bakterie kwasu mlekowego zasiedlają dolny odcinek przewodu pokarmowego – jelito grube, występują w drogach rodnych kobiet, tworząc w tych miejscach korzystną dla zdrowia mikroflorę. Zdaniem wielu lekarzy specjalistów pozwalają zmniejszyć ryzyko wystąpienia lub nasilenia niektórych chorób. W przemyśle spożywczym są stosowane między innymi do produkcji fermentowanych napojów mlecznych. Z ich udziałem powstaje m.in. jogurt i kefir. W przemyśle farmaceutycznym probiotyki wykorzystuje się do produkcji preparatów, pozwalających szybko i skutecznie uzupełnić ich niedobory i poprawić stan mikroflory w organizmie człowieka. Najlepiej zbadane i najczęściej stosowane są szczepy bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium.

UKŁAD POKARMOWY CZŁOWIEKA ŚRODOWISKIEM ŻYCIA KORZYSTNYCH BAKTERII

Układ pokarmowy (trawienny) człowieka obejmuje narządy służące do odżywiania organizmu. Główne odcinki tego układu to: jama ustna, gardło, przełyk, żołądek, jelito cienkie oraz jelito grube.

Każdy element układu trawiennego ma określoną funkcję i skomplikowaną budowę. Na całej długości przewodu pokarmowego można wyróżnić czterowarstwową budowę, to znaczy: błona śluzowa, błona podśluzowa, błona mięśniowa oraz błona zewnętrzna. Rolą układu pokarmowego jest głównie trawienie i wchłanianie pokarmów. Te zasadnicze funkcje wymagają odpowiedniej koordynacji wielu procesów – czynności ruchowej oraz wydzielania wielu rodzajów enzymów rozkładających składniki pożywienia. Do funkcji układu pokarmowego należy poza trawieniem i wchłanianiem substancji pokarmowych, także zapewnienie organizmowi odpowiedniej ochrony. W związku z tym, że błona śluzowa przewodu pokarmowego człowieka pozostaje w stałym kontakcie z wieloma czynnikami wnikającymi z pożywieniem, pełni ona zasadniczą rolę w utrzymaniu skutecznej bariery ochronnej dla naszego organizmu. Niebagatelną rolę w tym procesie odgrywają bakterie naturalnie występujące w przewodzie pokarmowym. Ich obecność w przewodzie pokarmowym każdego człowieka ułatwia trawienie, pomaga regulować pracę jelit, a także wspomaga układ odpornościowy (immunologiczny) człowieka. Niestety, bakterie te cechuje duża wrażliwość na rozmaite czynniki. Przyjmowanie antybiotyków czy niewłaściwa dieta powoduje zubożenie dobroczynnej flory bakteryjnej. Efektem niedoborów są liczne zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego i pogorszenie ogólnego stanu zdrowia. Najlepszym sposobem na odbudowanie korzystnej mikroflory jest jej codzienne uzupełnianie przez stosowanie preparatów zawierających bakterie kwasu mlekowego o udowodnionej w badaniach klinicznych skuteczności.

JAK DZIAŁAJĄ PROBIOTYKI?

Mechanizmy działania probiotyków nie zostały jeszcze do końca poznane. Wszystko jednak wskazuje na to, że są one jak waleczni żołnierze, którzy, jeśli tylko jest ich pod dostatkiem, potrafią bronić naszego organizmu niczym profesjonalna armia. Uszczelniają w tym celu ścianę nabłonka jelitowego tak, aby nie przedostawały się przez nią do krwi szkodliwe substancje i (lub) drobnoustroje chorobotwórcze. Do tego wygrywają z bakteriami chorobotwórczymi konkurencję o substancje odżywcze uniemożliwiając ich rozmnażanie i rozwój. Ponadto bakterie probiotyczne komunikują się z układem odpornościowym organizmu człowieka prosząc o „posiłki” w postaci przybocznej gwardii ustroju – obronnych limfocytów. Są to komórki układu odpornościowego (immunologicznego) człowieka zdolne do rozpoznawania antygenów (np. bakterii chorobotwórczych, wirusów). Główną rolą limfocytów jest likwidacja antygenów i tym samym zapobieganie rozwojowi wielu chorób. Największym skupiskiem limfocytów w organizmie człowieka jest ściana jelit. Tam właśnie dochodzi do bezpośredniego kontaktu komórek układu immunologicznego (limfocytów) z antygenami i ich likwidacji. Specyficzną cechą idealnych bakterii probiotycznych jest ich zdolność przedostawania się w stanie żywym do jelita grubego, osiedlania się w nim i rozmnażania. Oddziałują one korzystnie na stan przewodu pokarmowego, a w konsekwencji na stan naszego zdrowia.

Probiotyki:

• poprawiają funkcjonowanie błony śluzowej układu pokarmowego
• stymulują działanie układu odpornościowego
• syntetyzują substancje odżywcze i ułatwiają ich biodostępność
• łagodzą objawy nietolerancji laktozy
• zmniejszają ryzyko pojawienia się alergii u obciążonych nią osób
• zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia niektórych nowotworów, o czym donoszą najnowsze badania naukowe

Należy pamiętać, że właściwości poszczególnych probiotyków są szczepozależne, co oznacza, że tylko konkretne szczepy bakterii mają potwierdzony w badaniach klinicznych korzystny wpływ na zdrowie.

KIEDY STOSOWAĆ?

Najlepiej udokumentowana jest skuteczność bakterii probiotycznych w postępowaniu w biegunkach różnego pochodzenia.

Biegunka stanowi poważny problem zdrowotny, zwłaszcza u dzieci. Zlekceważenie problemu może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Zastosowanie probiotyku o udokumentowanej skuteczności znacząco skraca czas trwania biegunki. Zapobieganie biegunce poantybiotykowej jest wskazaniem do stosowania probiotyków. Antybiotykoterapia często zaburza prawidłowy stan mikroflory przewodu pokarmowego, której całkowite odtworzenie może trwać wiele tygodni. Im szybciej rozpocznie się przyjmowanie preparatów osłonowych, tym szybciej nasz organizm wróci do formy. Radość z wakacji może nam popsuć biegunka podróżnych. Jest to odmiana biegunki infekcyjnej, występującej u około 20-50% wszystkich podróżujących do krajów o niskim standardzie sanitarnym. Probiotyki mogą być skuteczne w redukcji ryzyka tego typu biegunki, głównie poprzez wzmocnienie i uszczelnienie nabłonka jelitowego oraz poprawę mikroflory układu pokarmowego. Ich przyjmowanie możemy rozpocząć jeszcze przed wyjazdem i kontynuować w czasie jego trwania.

JAK WYBRAĆ PROBIOTYK?

Wymagania, które postawili naukowcy tym korzystnym dla nas drobnoustrojom, są bardzo surowe. Idealny probiotyk to taki, który: pochodzi z naturalnej mikroflory jelitowej człowieka, potrafi przeżyć drogę przez nieprzyjazne środowisko układu pokarmowego (a więc jest odporny na działanie kwasu żołądkowego i żółci). Gdy dotrze na miejsce, czyli do jelita, zdoła przylgnąć do jego ścianki i zasiedlić się na niej, a następnie rozpocząć proces namnażania. Ponadto, idealny probiotyk powinien być przede wszystkim bezpieczny tzn. nie wykazywać ani właściwości chorobotwórczych ani szkodliwych dla gospodarza przy jednoczesnym, korzystnym działaniu na zdrowie.

Przy wyborze probiotyku należy pamiętać, że właściwości probiotyków są szczepozależne.

Co to oznacza? W świecie mikroorganizmów, tak jak w całym świecie istot żywych, zróżnicowanie między osobnikami jest ogromne. Można to obrazowo porównać do cech różnych ras psów: są rasy psów obronnych, pasterskich, myśliwskich i wiele innych. Każda z ras ma inne cechy i inne przeznaczenie. Podobnie jest w przypadku probiotyków. Konkretne zastosowanie i udokumentowane działanie to cecha szczepu bakterii. Wobec tego, tak jak nie każdy pies jest odpowiedni do wszystkich zadań, tak i nie wszystkie szczepy danego gatunku bakterii probiotycznych wykazują identyczny korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Jedynie szczepy bakterii, dla których w badaniach klinicznych udowodniono korzystne efekty zdrowotne, mogą być określane jako probiotyczne.

O czym na leży pamiętać przy wyborze probiotyku?

1. Nazwa prawidłowo opisanego szczepu bakteryjnego składa się z trzech części. Cześć pierwsza to nazwa rodzaju, cześć druga to nazwa gatunku, natomiast część trzecia to nazwa szczepu, do którego należy bakteria.2.

2. Każdy szczep probiotyczny cechują inne właściwości, np. tylko niektóre mają udokumentowane działanie we wspomaganiu odporności organizmu czy skróceniu czasu trwania biegunki.

3. Aby skorzystać z przyjmowania probiotyku należy sięgnąć po taki, który ma udokumentowany korzystny wpływ na zdrowie człowieka, a badania kliniczne potwierdzają bezpieczeństwo jego stosowania. Bakterie należące do tego samego gatunku (np. Lactobacillus) i rodzaju (np. rhamnosus) mogą należeć do różnych szczepów, a tym samym mogą się od siebie różnić. Dlatego w badaniach klinicznych ocenia się działanie konkretnych szczepów bakterii, a uzyskanych wyników badań nie można odnosić do innych szczepów, nawet w obrębie tego samego gatunku czy rodzaju.

4. Ważne jest, aby wybrany przez nas probiotyk miał odpowiednio dużą zawartość korzystnych dla zdrowia bakterii w jednorazowej porcji do spożycia.

BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA PROBIOTYKÓW

Wykorzystanie omawianych preparatów zmniejsza ryzyko wystąpienia lub nasilenia wielu dolegliwości. Dlatego w medycynie coraz częściej stosuje się probiotyki. Lactobacillus rhamnosus GG obecny w preparatach Dicoflor to szczep, którego bezpieczeństwo zostało wielokrotnie potwierdzone u różnych grup pacjentów,

między innymi:

• wcześniaków i noworodków od pierwszego dnia życia
• kobiet w ciąży i karmiących piersią
• pacjentów onkologicznych
• osób z zaburzeniami trawienia i wchłaniania

LACTOBACILLUS RHAMNOSUS GG (LGG) DOBROCZYNNE WŁAŚCIWOŚCI DICOFLORU

Szczep bakterii probiotycznych Lactobacillus rhamnosus GG zawartych w preparatach DICOFLOR posiada najwięcej udokumentowanych naukowo zaleceń do stosowania, spośród wszystkich preparatów dostępnych na polskim rynku.

Dicoflor, to grupa preparatów probiotycznych zawierających żywe kultury bakterii Lactobacillus rhamnosus GG, które wykazują korzystne działanie dla przywrócenia i utrzymania równowagi mikroflory jelitowej. Szczep LGG zawarty w preparatach Dicoflor posiada numer ATCC 53103 i został zdeponowany w amerykańskiej kolekcji rodzajów kultur. Został on bardzo dobrze poznany, a jego korzystne działanie potwierdzono w licznych badaniach klinicznych.

LGG zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań związanych z antybiotykoterapią¹

Ostatnie kilkadziesiąt lat to era antybiotyków, dzięki którym udaje się zwalczyć wiele groźnych chorób. Antybiotyki są grupą leków wyjątkowo często stosowaną u dzieci. Z ich stosowaniem związane są niestety liczne uboczne działania niepożądane jak np. biegunka, która występuje u ok. 5-40% chorych przyjmujących antybiotyki. Jej konsekwencje mogą być niekiedy bardzo poważne, włącznie ze stanami zagrożenia życia. Niestety antybiotyki zabijają w naszym organizmie nie tylko drobnoustroje chorobotwórcze, ale także korzystne dla zdrowia bakterie. Może to często prowadzić do zubożenia naturalnej mikroflory. Dlatego aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań związanych z antybiotykoterapią zaleca się stosowanie probiotyków o udowodnionej skuteczności np. Dicofloru. Minimalna dzienna porcja do spożycia to: 5 kropli Dicoflor krople, 2 kapsułki/saszetki Dicoflor 30 lub1 kapsułka/saszetka Dicoflor 60.

LGG skraca czas trwania biegunki infekcyjnej^2,3

Ostra biegunka u dzieci jest problemem dość powszechnym, o czym z pewnością przekonało się wielu rodziców. Jej występowanie jest jedną z częstych przyczyn wizyt u lekarza, a zlekceważenie jej może prowadzić do groźnych powikłań. W licznych badaniach naukowych wykazano, że zastosowanie szczepu bakterii Lactobacillusrhamnosus GG zawartych w preparatach Dicoflor powoduje skrócenie czasu trwania biegunki nawet o 2 dni oraz zmniejsza ryzyko przejścia biegunki w postać przewlekłą. Obowiązującym standardem w leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej u dzieci jest stosowanie doustnego płynu nawadniającego (DPN). Dlatego też najlepiej w przypadku biegunki stosować Floridral, który łączy korzystne działanie probiotyku LGG i składników doustnego płynu nawadniającego. Można także podawać 6 kropli Dicoflor krople lub 1 kapsułka/saszetka Dicoflor 60 2x dziennie przez 5 dni.

LGG wspomaga odporność, zapobiega zakażeniom układu oddechowego⁴

Spadki odporności i nawracające zakażenia dróg oddechowych to częsty problem u dzieci. Wykazano, że przyjmowanie przez dzieci uczęszczające do przedszkola preparatów zawierających LGG, przez co najmniej 3 miesiące, obniża ryzyko zachorowania na infekcje górnych dróg oddechowych aż o 34%. Zalecana dzienna porcja do spożycia to 1 kropla Dicoflor krople lub 1 kapsułka/saszetka Dicoflor 30.

LGG zmniejsza częstość i nasilenie czynnościowego bólu brzucha u dzieci⁵

Ból brzucha stanowi jedną z częstszych przyczyn zgłaszania się po porady do lekarza pierwszego kontaktu, a jego leczenie bywa często uciążliwe. Czy zdarzyło się, że Twoje dziecko przed wyjściem do żłobka, przedszkola, czy szkoły skarżyło się na ból brzucha? Przyczyn może być wiele, ale często są to dolegliwości wynikające z napięć emocjonalnych, tzw. czynnościowe bóle brzucha. Takie napięcia mogą przyczynić się w konsekwencji do nieprawidłowości pracy przewodu pokarmowego, niejednokrotnie wpływając na zaburzenia procesów trawiennych i wydalniczych. Jak można temu zaradzić? W badaniach naukowych wykazano, że stosowanie przez okres 4-8 tygodni Lactobacillus rhamnosusGG może przyczynić się do złagodzenia dolegliwości. Zalecana dzienna porcja do spożycia to 3 krople Dicoflor krople lub 1 kapsułka/saszetka Dicoflor 30 2x dziennie przez okres 4-8 tygodni.

LGG zmniejsza ryzyko szpitalnych zakażeń układu pokarmowego i oddechowego⁶

Zakażenia wewnątrzszpitalne, zwłaszcza biegunki oraz infekcje dróg oddechowych, są częstym problemem i mogą być przyczyną powikłań i wydłużania czasu hospitalizacji. Podawanie Lactobacillus rhamnosus GG dzieciom podczas całego pobytu w szpitalu znacząco obniża ryzyko infekcji układu oddechowego i zakażeń przewodu pokarmowego. Zalecana dzienna porcja do spożycia to 1 kropla Dicoflor krople lub 1 kapsułka/saszetka Dicoflor 30.

LGG zmniejsza ryzyko zaostrzeń płucnych u pacjentów z mukowiscydozą⁷

Mukowiscydoza jest ciężką chorobą genetyczną. Objawia się przede wszystkim przewlekłymi dolegliwościami oskrzelowo-płucnymi oraz niewydolnością enzymatyczną trzustki z zaburzeniami trawienia i wchłaniania. Niestety na dzień dzisiejszy pozostaje wciąż chorobą nieuleczalną, a współczesna medycyna potrafi jedynie łagodzić jej objawy i zmniejszać uciążliwe dolegliwości. Wykazano, że zażywanie szczepu probiotycznego Lactobacillus rhamnosus GG przez okres 6 miesięcy prowadziło do zmniejszenia częstości występowania zaostrzeń oskrzelowo-płucnych i liczby hospitalizacji, poprawy funkcji płuc oraz przyrostu masy ciała dzieci chorych na mukowiscydozę.

Bibliografia:

1. Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie profilaktyki biegunki związanej ze stosowaniem antybiotyków u dzieci. Pediatria Polska 2010; 85(6): 604-608., 2. Guarino A et al., ESPGHAN/ESPID Evidence-Based Guidelines for the Managementof Acute Gastroenteritis in Children in Europe Expert Working Group. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2008 May;46(5):619-21., 3. Canani RB et al. Probiotics for treatment of acute diarrhoea in children: randomised clinical trial of five differentpreparations. BMJ. 2007 Aug; 18;335(7615):340., 4. Hojsak I, et.al. Lactobacillus GG in the prevention of gastrointestinaland respiratory tract infections in children who attend day care centers: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial.Clin Nutr. 2010 Jun; 29(3):312-6., 5. Francavilla R et al., A randomised controlled trial of Lactobacillus GG In Childrenwith functional abdominal pain. Pediatrics 2010; 126 (6): 1445-1452., 7. Bruzzese E, et.al. Effect of Lactobacillus GG supplementation on pulmonary exacerbations in patients with cystic fibrosis: a pilot study. Clin Nutr. 2007 Jun;26(3):322- 8.Lactobacillus GG In Children with functional abdominal pain. Pediatrics 2010; 126 (6): 1445-1452., 7. Bruzzese E, et.al. Effect of Lactobacillus GG supplementation on pulmonary exacerbations in patients with cystic fibrosis: a pilot study. Clin Nutr. 2007 Jun;26(3):322-8.